Caldas da Rainha: het water

Er zijn van die plekken die steeds buiten je reisprogramma vallen. Omdat ze niet pittoresk genoeg zijn. Omdat er geen wereldberoemd monument te zien is. Of omdat er zoveel grotere trekpleisters in de buurt zijn. Dat gebeurde in mijn geval steeds met de stad Caldas da Rainha. Tot een paar weken geleden. Toen ben ik er eindelijk geweest. En nu weet ik niet waar ik moet beginnen om te vertellen wat daar allemaal te zien is.

In Caldas da Rainha staan twee zaken centraal: water en keramiek. De twee raken elkaar voortdurend, maar toch heb ik ervoor gekozen om mijn ervaringen in twee stukken met jullie te delen. Vandaag staat het water centraal en de volgende keer het keramiek. Daarna hoop ik iedereen overtuigd te hebben waarom dit Portugese stadje opgenomen verdiend te worden in ieder reisschema.

De legende

In 1484 reisde koningin Leonor, echtgenote van koning João II, van Óbidos naar Batalha. Onderweg kwam ze een groep mensen tegen die zich baadden in een heet en stinkend water. De koningin vroeg hen waarom ze dit deden en de mensen antwoordden dat het water hen genas van hun lichamelijke klachten. De koningin die zelf ook klachten had, besloot het stinkende water te proberen en… werd beter. Ze gaf vervolgens opdracht om op deze plek een ziekenhuis te bouwen, zodat iedereen kon genezen in de thermale zwavelbaden. De plaats die zich vormde rond het nieuwe ziekenhuis kreeg de naam Caldas da Rainha, oftewel “Thermale baden van de Koningin”.

De markt

In het hart van Caldas da Rainha ligt het Praça da República, het stadsplein wat ook wel bekend staat als de Praça da Fruta, vanwege de beruchte fruitmarkt. Deze markt is juist gaande als ik op deze druilerige herfstdag mijn ontdekking van de stad begin. Omdat het plein vol staat met kramen vol fruit, groente en kleurrijke parasols kan ik maar een glimp opvangen van de prachtige bestrating van dit plein. Een fraai voorbeeld van het traditionele calçada portuguesa, gelegd in 1883.

Calcada

Ik begeef mij tussen de locals die witte en blauwe plastic zakjes laten vullen aan de verschillende kraampjes. Er is niet alleen fruit, maar ook regionale specialiteiten, gebakjes en noten. Met een eigen zakje tremoços bekijk ik de gevels van de panden rond dit plein. Het is een bonte verzameling van materialen, kleuren en stijlen. Natuurlijk zijn er azulejos, maar ik zie ook bijzondere art nouveau. De vele kleuren van de markt, de producten en de omringende huizen winnen het makkelijk van de grijze lucht boven me.

Knoflook

Kiezen waar je op dit plein een kopje koffie moet drinken is een lastige opgave. Er is Café Central, een historisch belangrijk café, dat waarschijnlijk al in de achttiende eeuw ontstond. Tijdens de dictatuur kwamen hier intellectuelen bijeen en werd het geacht een broedplaats voor verzet te zijn. Maar er is ook de traditionele Portugese kiosk, waar je een stoeltje in de openlucht kiest, naast de marktkraampjes. En dan is er nog het Fruta da Casa, het trendy café/restaurant aan de rand van het plein, waar fruitkistjes zijn getransformeerd tot hanglampen.

Aan deze kant van het plein vind je ook de Posto de Turismo, het kantoor waar je alle informatie over Caldas da Rainha kan krijgen. Je herkent het aan de grote, glimmende politieman die buiten staat. Dit is een replica van een kunstwerk van Rafael Bordalo Pinheiro, één van Portugals belangrijkste kunstenaars (maar daarover later meer). Haal hier in ieder geval een kaart van de stad, die je helpt bij de rest van je wandeling. Hier kan je ook uitzoeken welke van de vele musea je wilt gaan bezoeken. Er is een kleine expositieruimte en een winkel waar je regionale souvenirs kan kopen.

Mercado

Deze markt is na twee eeuwen de oudste nog functionerende openluchtmarkt van Portugal. Hij wordt iedere dag gehouden van 07.00 tot 15.00 uur. Het is niet groot, maar neem er toch de tijd voor. Er is zoveel te ontdekken, zeker als het je lukt naar de details te kijken.

Water

In de achttiende eeuw, tijdens koning João V, werd het waternetwerk van Caldas da Rainha gereguleerd door de bouw van drie fonteinen en een aquaduct. De mooiste fontein is de Chafariz das Cinco Bicas, waar je vanaf de markt eenvoudig naar toe wandelt. Deze fraaie fontein heeft drie waterbassins en vijf spuitmonden (cinco bicas). Achter de fontein zie je de kleurrijke bouwwerken van de Jardim de Água, een watertuin die is ontworpen door Luís Ferreira da Silva (1928-2016), een keramiek kunstenaar uit Porto. Het werd in de jaren negentig van de vorige eeuw aangelegd rondom de gebouwen van het thermale ziekenhuis. Het laat een moderne, eigentijdse toepassing van de Portugese azulejos zien en brengt de twee belangrijkste thema’s van Caldas da Rainha samen: water en keramiek.

Caldas da Rainha

Als je de watertuin oversteekt kom je bij het Hospital Termal. In de omliggende stegen zie je hoe de rook opstijgt uit de putten, een voorbode van het helende water. De thermale baden bleven altijd belangrijk voor Caldas da Rainha, zeker aan het eind van de negentiende eeuw, toen het in Europa populair werd om in kuuroorden te verblijven. De adel en aristocratie lieten zich behandelen in het ziekenhuis en verbleven in luxe hotels. Het ziekenhuis dat Dona Leonor liet bouwen is nog altijd in gebruik en is daarmee één van de oudste nog in gebruik zijnde ziekenhuizen ter wereld.

Bij binnenkomst valt direct de penetrante zwavelgeur op. Het heeft meer van een echt ziekenhuis dan ik verwacht had, behalve dan de donkere gangen die naar de bassins leiden die er vooral troebel uitzien. Bijzonder te bedenken dat dit water zoveel kan doen met je lichaam. Je kan hier alleen baden als de dokter het heeft voorgeschreven. Het water helpt bij bijvoorbeeld reuma, artritis, bronchitis en astma.

Museu do Hospital e das Caldas

Aan hetzelfde plein als het ziekenhuis ligt het Museu do Hospital e das Caldas, een museum dat de geschiedenis van het ziekenhuis en de termen laat zien. In de negentiende eeuw verbleef de koninklijke familie in dit gebouw, als ze een bezoek aan Caldas brachten. Opvallend hier zijn de prachtige blauwwitte azulejos panelen. Eentje is een soort document waar de nummering van ziekenhuisbedden wordt opgevolgd door een algoritme dat de benodigde hoeveelheid voedsel aangaf. Je ziet hier ook oude ziekenhuisbedden, eeuwenoude manuscripten en kunst van lokale kunstenaars. Wil je echt het belang van het ziekenhuis doorgronden mag je dit museum niet missen. Het is gesloten op maandagen en tijdens de lunch.

Volgende week lees je alles over het vervolg van mijn wandeling door Caldas da Rainha waarbij ik heel veel bijzonder keramiek tegenkwam!