In het spoor van Miguel Torga

Wie heeft rondgereisd in het noorden van Portugal zal ongetwijfeld met de dichter Miguel Torga in aanraking zijn gekomen. De lofzangen op zijn geboortestreek Trás-os-Montes en de Douro zijn in die gebieden veelvuldig terug te vinden. Maak kennis met één van Portugal’s belangrijkste schrijvers van de twintigste eeuw.

Miguel Torga, pseudoniem van Adolfo Correia da Rocha, werd geboren op 12 augustus 1907 in São Martinho de Anta, een plaatsje in de buurt van Vila Real. Toen hij elf was stuurden zijn ouders hem naar het seminarie in Lamego, maar hij concludeerde al snel dat hij geen enkele ambitie had om priester te worden. Het alternatief dat zijn ouders voor hem kozen was werken op het land bij zijn oom in Brazilië. Deze oom merkte de intelligentie van de jongen op en liet hem studeren aan het gymnasium in het Braziliaanse Leopoldina. Als dank voor de vijf jaar die Adolfo werkzaam voor hem was, bood de oom Adolfo een studie medicijnen in Portugal aan.  In 1928 startte hij op de medische faculteit in Coimbra en publiceerde ook toen al zijn eerste dichtbundel,  “Ansiedade”. In 1933 studeerde hij af en begon hij zijn werkzaamheden als arts.

Naast zijn werk als arts schreef hij verschillende dichtbundels, romans, theaterstukken en andere werken. Hij besloot dit in 1934 te doen onder het pseudoniem Miguel Torga. Miguel koos hij als eerbetoon aan de Spaanse schrijver en filosoof Miguel de Unamuno en de Spaanse schrijver Miguel de Cervantes. Torga is Portugees voor een soort heideplant die veel voorkomt in Trás-os-Montes en ook nu naast zijn geboortehuis in São Martinho de Anta is geplant.

Het boerenleven in zowel Trás-os-Montes als Brazilië vormden Torga’s ideeën over de wereld. Hij had geobserveerd hoe de gewone man vooral hard werkte op het land en zijn best deed de natuur in te richten naar zijn behoeften. Het gebruik maken van de seizoenen, het planten en oogsten van gewassen en het aanleggen van terrassen op de heuvels rond de Douro rivier, waren zaken die hem fascineerden. Toen hij als arts opnieuw veelvuldig in contact kwam met de gewone, hardwerkende man, werd zijn afkeer van ongelijkheid, ongerechtigheid en machtsmisbruik groter, iets wat naar voren kwam in de continue stroom aan literaire werken die hij naast zijn werk als arts voortbracht.

Miguel Torga

Het regime van Salazar was geen plek waar dergelijke uitingen gewaardeerd werden. Het werk van Torga werd dan ook in de jaren ’30 verboden en hij werd zelfs gearresteerd in 1939. In zijn boek “A Criação do Mundo” had hij zich negatief geuit over de Europese dictatoriale regimes van bijvoorbeeld Franco en Mussolini en dus werd hij opgepakt en vastgezet in Lissabon. Enkele maanden later kwam hij zonder proces weer vrij, allerminst van plan om te stoppen met schrijven.

Miguel Torga werkte als arts in Trás-os-Montes, Leiria en uiteindelijk Coimbra. Hij trouwde in 1940 met de Belgische Andrée Crabbee, een studente Portugees die een zomer in Coimbra kwam studeren. Ze kregen één dochter, Clara Rocha (1955). In 1995 overleed Miguel Torga aan de gevolgen van kanker.

Dit jaar wordt herdacht dat Miguel Torga twintig jaar geleden overleed. In dat kader wordt komende zomer in zijn geboortehuis in São Martinho de Anta een museum geopend. Niet ver van dit huis staat het “Espaço Miguel Torga“, een cultureel centrum dat werd ontworpen door de internationaal bekende Portugese architect Eduardo Souto de Moura. Hier wordt bijvoorbeeld komende week een literair festival ter ere van Miguel Torga gehouden. Maar er zijn meer plaatsen waar je deze grote Portugese dichter tegenkomt:

  • Op het dorpsplein in São Martinho de Anta staat een gedenkteken met buste van de schrijver, met daarnaast het gedicht “A um Negrilho“.
  • Saint Leonardo de Galafura is een prachtig uitkijkpunt over de Douro, waar Miguel Torga zou hebben besloten een schrijver te worden. Hier vind je in azulejos het gedicht dat Torga schreef over deze plek en een stuk tekst dat hij schreef over de Douro uit zijn “Diário XII”.
  • In Coimbra vind je in zijn voormalige woning aan de Rua Fernando Pessoa een museum dat van maandag tot en met zaterdag in de middagen is geopend.
  • Naast de Santa Clara brug in Coimbra ligt een bijzonder gedenkteken voor Torga

Zelf Torga lezen? Hier vind je mogelijkheid tot het kopen van e-books (vanaf 90 cent!) of echte boeken (in het Engels of Portugees). Online kun je een aantal gedichten lezen in het Portugees.