Luís de Camões en de Lusiaden

Vandaag is het Wereldpoëziedag. Voor ons een uitstekende gelegenheid om je iets te vertellen over de grootste Portugese dichter aller tijden: Luís de Camões. Een dichter die uitgroeide tot één van de belangrijkste historische figuren van Portugal en onmiskenbaar onderdeel uitmaakt van het monumentale Lissabon.

Luís de Camões werd rond 1524 geboren in Lissabon. Over zijn jeugd is weinig bekend en veel gespeculeerd. Wel duidelijk is dat hij in 1553 aan boord ging van het schip de São Bento, waarmee hij langs Kaap de Goede Hoop voer en het volgende jaar in Goa aankwam. Waarschijnlijk is hij toen al begonnen aan wat later zijn meesterwerk, en het bekendste Portugese literaire werk ooit, werd: Os Lusiádas (De Lusiaden).

Os Lusiádas is een epos rond de grootsheid en heldhaftigheid van de Portugezen. Het vertelt hoe de ontdekkingsreiziger Vasco da Gama in 1497 Kaap de Goede Hoop wist te ronden en een nieuwe zeeroute naar India opende. De meest beroemde woorden zijn de woorden waar het epos mee begint:

As armas e os barões assinalados
Que, da ocidental praia lusitana,
Por mares nunca de antes navegados
Passaram ainda além da Taprobana,
Em perigos e guerras esforçados,
Mais do que prometia a força humana,
E entre gente remota edificaram
Novo reino, que tanto sublimaram

De strijdbare helden wil ik bezingen,
Die van het Lusitaanse westerstrand
Over tevoren nooit bevaren zeeën
Tot voorbij Tapobrana durfden zeilen
Die zich in oorlog en gevaren weerden
Met bijna bovenmenselijke moed
En onder verre volken een nieuw rijk
Grondvestten en tot roemvol aanzien brachten

Het verhaal wordt verder aangekleed met andere belangrijke gebeurtenissen uit de Portugese geschiedenis, zoals het liefdesverhaal van Inês de Castro en de slag bij Aljubarrota van 1385 (oorlog tegen Spanje). Camões voltooide het werk waarschijnlijk in 1556 en koning Dom Sebastião liet het publiceren in 1572.

Enkele jaren later werd Camões ziek, men zegt dat hij de pest kreeg, en overleed op 10 juni 1580. Waar hij toen begraven werd is niet geheel duidelijk. Na de grote aardbeving in Lissabon in 1755 zou men op zoek gegaan naar zijn lichaam om het opnieuw te begraven. De stoffelijke resten die in 1880 als zijnde het lichaam van Luís de Camões in de tombe van de kapel van het Mosteiro dos Jerónimos werden gelegd, zullen echter waarschijnlijk van heel iemand anders zijn.

Na zijn dood bereikte de populariteit van Camões ongekende hoogtes. Inmiddels is hij niet alleen de grootste Portugese dichter, maar simpelweg één van de belangrijkste Portugezen ooit. Zijn Lusiaden dienden als inspiratiebron voor vele andere schrijvers in heel Europa (waaronder de andere grote Portugese dichter Fernando Pessoa). Al in 1777 werd het werk naar het Nederlands vertaald, zijn beeltenis werd geschilderd door talloze Portugese kunstenaars en de eerste film die Portugal naar het filmfestival van Cannes stuurde (1946) was de film “Camões”. Sinds 1910 wordt de nationale feestdag van de Portugal (Dia de Portugal) gevierd op de sterfdag van Luís de Camões . In 1986 is ook de grootste Portugese literatuurprijs naar hem vernoemd, de Premio Camões.  Toen in 2007 de grootste Portugees aller tijden werd gekozen maakte Camões een goede kans om te winnen. Uiteindelijk werd hij verrassend “slechts” vijfde (Salazar, de autoritaire minister-president die Portugal van 1932 tot 1968 in zijn greep hield, won bijzonder genoeg de wedstrijd). Zelfs een krater in de planeet Mercurius is vernoemd naar Camões!

Vooral in Lissabon loop je tegen Luís de Camões aan. Zogezegd vanwege zijn tombe in het Mosteiro dos Jerónimos in Belém, naast de tombe van zijn bejubelde Vasco da Gama. Maar ook vind je hem afgebeeld op de Padrão dos Descubrimentos, het monument van de ontdekkingsreizigers, aan de oever van de Taag in Belém. Hij is de man met de grote papierrol in zijn hand. In de Barrio Alto heeft hij zijn eigen plein, de Praça Luís de Camões, met daarop zijn standbeeld.

Praça Luís de Camões

Ziezo, nu je genoeg weet over de achtergrond, rest je alleen nog de Lusiaden te gaan lezen. Het bemachtigen van een Nederlandse versie is echter nog niet zo gemakkelijk. In het Engels is het nog wel nieuw te kopen.