Saudades de Portugal

Ik woon inmiddels alweer bijna drie jaar in de Algarve in het zuiden van Portugal en het eerste wat me opviel toen ik hier net woonde, was niet de zon of de zee. Het was de tijd. En dan vooral: hoe anders die hier aanvoelt. Mensen nemen hier echt de tijd voor elkaar. De ochtend begint voor de meeste Portugezen in deze regio niet met een agenda of met zich haasten naar het werk, maar met een espresso aan de bar, een praatje met de buurman of iemand die de straat veegt.

De tijd nemen

Het klinkt heerlijk relaxed, en dat is de sfeer hier ook, maar eerlijk gezegd kwam ik ook mijn Nederlandse ongeduld tegen. Als ik in de rij stond bij de supermarkt en zag dat mensen eerst rustig hun boodschappen inpakken en dan pas betalen. Dat door de kassière hun belastingnummer wordt gevraagd, dat ze dan gaan opzoeken in hun telefoon of portemonnee. Dat ondertussen de rij langer wordt, maakt niets uit. Mensen staan geduldig te wachten, de kassière maakt ondertussen een praatje met de klant of kijkt gewoon voor zich uit, alles verloopt met een vanzelfsprekende rust die ik in de Nederlandse randstad geloof ik nog nooit heb ervaren. Het leerde me om ervan te genieten.

Misschien was het onbewust wel een reden om te emigreren. Voordat ik hier naartoe verhuisde, kwam ik al bijna 20 jaar regelmatig in Portugal met als doel tijd voor mezelf, wandelen en schrijven. Meestal ging ik in de winter, een week of vier, omdat het dan zulk heerlijk weer is in de Algarve. Er zijn dan weinig toeristen en ik genoot van de stilte, de rust en de ruimte. Het land leent zich ervoor om te vertragen, een pas op de plaats te maken en te verdiepen. Misschien is dat precies waarom steeds meer mensen naar Portugal komen voor een retraite.

Wat is een retraite eigenlijk?

Voor wie het woord vooral kent van yogastudio’s of wellness vakanties: een retraite is in de kern iets simpelers. Het is een bewuste pauze. Een periode waarin je afstand neemt van je gewone routine, zoals werk, beeldschermen en allerhande verplichtingen, om ruimte te maken voor rust, reflectie en aandacht voor jezelf. Dat kan met yoga en meditatie, maar net zo goed met wandelen, schrijven, of gewoon met stilte. Er is geen vaste vorm. Wel een gedeeld verlangen: even uit de dagelijkse stroom stappen. En daarvoor blijkt Portugal een bijzonder goede plek te zijn.

Een land waar je vanzelf vertraagt

Ik denk niet dat het toeval is. Portugal heeft iets dat maakt dat mensen hier, vaak zonder het te willen, een tandje terugschakelen. Het is niet alleen het klimaat, hoewel de zachte lichtinval hier zeker meehelpt om ergens langer stil te blijven staan dan je gewend bent. Het zit ook in het landschap: de bossen of bergen waar je uren kunt lopen zonder iemand tegen te komen, de dorpjes waar de klok een paar decennia trager lijkt te lopen, de kust die buiten het hoogseizoen overweldigend leeg en stil kan zijn.

En het zit in de mensen. Er wordt hier nog uitgebreid geluncht in plaats van gegeten tussen twee vergaderingen door. Een gesprek bij de vismarkt duurt hier tien minuten langer dan nodig en niemand vindt dat gek. Als je uit een land komt waar tijd voelt als iets dat je moet managen, is dat wennen. En daarna, voor veel mensen, een enorme opluchting.

De vele vormen van een retraite hier

Wat me ook opvalt: er is in Portugal niet één soort retraite, maar een enorme variatie, precies passend bij het land zelf. Aan de kust van de Algarve vind je wandelretraites langs kliffen en verborgen baaien. In de Alentejo, met zijn weidse leegte, zijn stilteretraites en meditatieve retraites goed op hun plek. Er zijn schrijfretraites voor wie de rust nodig heeft om eindelijk dat verhaal op papier te krijgen en yogaretraites op plekken waar de zee het enige geluid is dat de les onderbreekt.

Het mooie is dat je niet religieus, spiritueel of ervaren hoeft te zijn om hier iets te vinden dat bij je past. Sommige retraites zijn heel praktisch en actief, andere gaan dieper. Portugal biedt simpelweg de ruimte, zowel landschappelijk als mentaal, om allebei mogelijk te maken.

Waarom tot rust komen hier zo goed lukt

Portugal maakt het makkelijk voor je. De omgeving doet een groot deel van het werk al voor je. De stilte is er al. De ruimte is er al. Jij hoeft alleen nog maar te landen. Als je uit een chaotische omgeving of stressvolle situatie in Nederland komt, kan het even duren voordat je de rust hebt gevonden. Maar als je je er echt voor open stelt, zal de rust jou vinden.

Dan kun je de balans opmaken, voelen wat je verlangt en je bezinnen op hoe je verder wilt. Voor mij persoonlijk was dat precies wat er gebeurde: ik kwam steeds voor een tijdje en de rust die ik hier vond, veranderde iets in hoe ik naar mijn eigen leven keek. Ik voelde dat ik vaker in de Algarve wilde zijn om te schrijven. Ik was zo gewend geraakt aan wat dit land mij bood, dat ik wilde blijven.

En zoals ik zei in het begin, sinds ik hier woon mocht ik nog verder vertragen. Want mijn drukke bedrijf verhuisde met me mee. Inmiddels heb ik ook dat losgelaten en gooi ik het zakelijk over een andere boeg. Die ervaring, van vertragen, blijven en uiteindelijk settelen, is precies waar mijn werk hier nu om draait. Misschien herken je dat verlangen. Dan is de kans groot dat je het, net als ik, hier zult vinden.

Over de auteur: Lusanne Hogeweg woont in Portugal en is initiatiefnemer van Retraites Portugal (retraitesportugal.nl), een Nederlandstalige gids voor bijzondere retraites in het land.