Ik heb gekozen. Het ligt vast. Mijn thema voor maart is gekozen. Is het misschien omdat het de afgelopen weken zoveel heeft geregend in Coimbra? Het thema “water” zit al dagen in mijn hoofd. Wat kan ik er mee aanvangen voor mijn maandelijkse blog? We trappen af met wat vergelijkende feitjes.
Wist je dat…? De gemiddelde hoeveelheid regen die in België valt (925 mm per jaar) ongeveer dezelfde is als die in Coimbra (914 mm/jaar) en in Amsterdam (933 mm/jaar)? Het klinkt onwaarschijnlijk maar de cijfers op het internet bevestigen het. Laat het ons een troost zijn dat in Coimbra het aantal regendagen gemiddeld wel veel kleiner is dan in België (77 versus 190 dagen) en in Nederland (ook 190).
Dat betekent dat als het regent in mijn geliefde stad, het echt pijpenstelen giet. Dat het water met bakken tegelijk uit de lucht valt. Dat de straten in een stroom veranderen. Dat de Baixa (benedenstad) onderloopt. Dat de rivier de Mondego rijst en de zomerterrassen aan de oevers bedreigt en je niet kan vermijden dat je natte voeten krijgt, zelfs met enkelhoge laarsjes. Maar geen Portugees die ik hoor klagen. Als ik ze erover aanspreek zeggen ze steeds dat Portugal het water nodig heeft. Ze reageren eerder gelaten als ze drijfnat zijn geworden. Tijdens die twee tot drie zomermaanden dat er geen druppel valt, droogt alles sowieso helemaal weer helemaal op.
Veel van dat regenwater komt in de Mondego terecht en stroomt traag naar de oceaan. Op het platteland trekt er daarentegen een grote hoeveelheid in de grond en begint het daar dan aan zijn jarenlange weg doorheen verschillende lagen grond en gesteente. Maar op een dag, komt het toch weer naar boven, gefilterd en voorzien van mineralen zoals natrium, calcium, magnesium en potassium. Soms gewoon als plat water, soms met gasbubbeltjes. Een gekend merk van water (com gás) in flessen is “Pedras Salgadas”. In een groen flesje, licht zout smakend en van nature zacht bubbelend. Niet elk cafeetje of restaurant biedt het aan, want echt goedkoop is het niet. Maar met ijs of gekoeld op een terrasje smaakt het en het kreeg al meerdere prijzen toegewezen. Het water is afkomstig uit het noordoosten van Portugal.
Daarnaast is er ook het welbekende drinkwater van Luso, gelegen in centraal Portugal, ontstaan uit regenwater neergevallen op de Serra do Buçaco, jarenlang gefilterd in quartz gesteente en nadien opgewarmd tot 30 graden Celsius vooraleer het opnieuw aan de oppervlakte komt in het stadje genaamd Luso. Daar schuift de lokale bevolking geduldig aan met hun wagens om aan de openbare fontein met meerdere tappunten hun plastieken 10 liter-kannen te vullen. Het water bevat veel calcium. Maar populair is het alleszins.
Uit de Algarve komt dan weer het Água de Monchique. Vaak gebruikt in lokale kuuroorden, maar ook te koop in flessen. Het water bevat veel potassium en magnesium, en die zouden bijdragen tot een goede gezondheid.
Thuis drinken we meestal kraantjeswater. Volgens een persartikel eind vorig jaar is het drinkwater van Coimbra nog steeds van uitstekende kwaliteit. Ik zie bewoners, meestal studenten, af en toe nog sleuren met van die grote 3 of 5 liter plastiekflessen. Ik vraag me af waarom, maar naar het schijnt zijn er hier in de oude huizen nog altijd loden buizen te vinden. Dat is natuurlijk niet zo gezond.
Vóór er een waterleidingsysteem in de stad Coimbra werd aangelegd, ongeveer 125 jaar geleden, was er voor de bewoners een uitgebreid voorzieningsnet van waterpunten of fonteinen, citernen of de mogelijkheid om rivierwater te scheppen. Vele plaatsen dus waar het water rijkelijk en onophoudelijk vloeide en waar je soms gratis, maar soms ook betalend, je watervoorraad kon indoen. Wie niet zelf het gewicht van de kruiken kon of wilde dragen, kon beroep doen op de Tricanas, de jonge meiden met de typische waterkruiken. Daarover schreef ik eerder al eens in een artikel. Sommige van die watervoorzieningspunten waren in het bezit van de stad en andere in privébezit. Alleen al in het centrum van Coimbra waren er zo´n 12 punten. Ze hebben heden hun functie verloren, maar als decoratie zijn ze gelukkig anno 2025 nog steeds te bewonderen. Ik geef jullie graag een beschrijving van de drie in mijn woonbuurt.
Fonte Nova
Deze historische bron (daterend uit de 13e eeuw en herbouwd begin 18e eeuw) heette vroeger de Jodenbron vanwege haar locatie in de Jodenwijk. Ze is gemakkelijk te vinden. De locatie is weliswaar al verschillende keren veranderd, maar nu prijkt ze tegenover het imposante Jardim da Manga. Het is een van de oudste watervoorzieningspunten van de stad. Als in de namiddag het zonlicht de bron oplicht, is ze prachtig. Met aan weerskanten monumentale trappen die naar een hoger gelegen stadsdeel leiden, centraal een mooi blauw-wit tegelpaneel en twee grote waterspuwende maskers, erboven het wapenschild van Coimbra (lees eerder artikel van mij hierover) en daarboven het nationale schild, is ze onze aandacht waard.
Het water dat de maskermondjes spuiten lijkt me drinkbaar, maar dat is een veronderstelling want er staat geen bordje met “água potável”. Wel een mededeling die zegt dat het water niet van het stedelijk net komt en dus ook niet gecontroleerd wordt door de officiële instantie AC.
Fonte de Celas
Deze fontein ligt in het stadsdeel waar ik woon. Ze is imposant, ontworpen in barokstijl en wellicht de mooiste van de stad. De vroegere naam was Fonte de El-Rei. Ze werd gebouwd in 1761 tijdens het bewind van koning Dom José. Ze bestaat uit Dorische zuilen, een vooruitspringend paneel en ze draagt het Portugese wapenschild. De bron lag vroeger onder het straatniveau zodat gebruikers met trappen naar beneden dienden te gaan. Het water uit werd uit een nabijgelegen bron tot hier geleid en verzameld in een waterbekken. Een mooi voorbeeld van hydraulische architectuur. De maskers spuwen jammer genoeg geen water meer deze dagen. De fontein ligt wat achterin zodat ze niet ten volle de aandacht krijgt die ze verdient.
Vrij vertaald staat er op de bron van Celas geschreven, als eerbetoon aan de toenmalige koning Dom José I: “Dom José I gebood deze bron voor het volk te laten ontspringen, en deze constructie getuigt van zijn de daden en de zorg voor zijn volk en zijn vaderland, zoals een pelikaan zichzelf opoffert en zijn jongen voedt met zijn eigen bloed.” Dit laatste is slechts een poëtische metafoor, een christelijk symbool dat staat voor zelfopoffering en liefde. De pelikaan plukt weliswaar de veren uit de borst maar geeft geen bloed aan zijn jongen. Het is dus geen feitelijk biologisch gedrag.
Chafariz dos Olivais
Een historische bron gelegen in de Largo do Adro da Igreja de Santo António dos Olivais. De bron heeft een vrij eenvoudige architectuur, weliswaar elegant met een waterbekken aan weerszijden en één groter bekken centraal. De fontein ligt onder het stratenniveau en kan bereikt worden via trappen. Je kan er ook een kleine metalen structuur met masker en waterbak zien, lijkend op een vogelbadje (ik zag eerder de duiven een bad nemen).
Maar het op moment dat ik de foto´s ging nemen, was er een dorstige hond zich eraan aan het laven. Het is er heerlijk in de schaduw van de oude platanen zitten op het plein of op een terrasje in de zon als het nog niet te warm is. Je hebt er een mooi zicht op de omliggende heuvels en op de kerk. De fontein werd in de tweede helft van de 18e eeuw gebouwd voor de lokale bevolking van Olivais, mogelijks op de resten van oudere fonteinen.
Wie in de zomer snakt naar drinkwater kan niet meer terecht aan de openbare watervoorzieningspunten voor een verfrissende slok. Jammer. Het zou prioritair een must voor onze lokale politici moeten zijn om de fonteinen weer functioneel te maken! Dat iedereen zijn kruikje kan vullen.
Coimbra heeft ook een watermuseum sinds 2007. Dat kan je gratis gaan bezoeken. Het bevindt zich in het Braga park vlakbij de Mondego.
De inspiratie komt uit het boek: Fontes e Chafarizes de Coimbra, een publicatie van José Maria de Oliveira Lemos. Uitgegeven door de stad Coimbra. 2004
Marieleen is sinds augustus 2019 heerlijk “reformada” en heeft dus tijd (en zin) om elke eerste zaterdag van de maand allerlei ontdekkingen in Coimbra te delen. Plus natuurlijk haar enthousiasme en liefde voor de stad! Volg haar op Instagram voor nog meer foto´s van Coimbra en omgeving. Voor een rondleiding of een bezoek aan de stad aarzel niet haar te contacteren via marieleenb.pt@gmail.com.
Interessant Marieleen.
Hier hebben we al ruim tie dagen droog en zonnig weer met vandaag zelfs 19 graden. Maar…maart roert zijn staart, het gaat veranderen.