Coimbra in obras, oftewel eindeloos lijkende werkzaamheden. De Metro Mondego is een verhaal dat al decennia in Coimbra rondgaat. Ooit bedacht als moderne stadstram die de stad en omliggende dorpen met elkaar zou verbinden, groeide uit tot een eindeloze bouwput en een bron van frustratie. Het oorspronkelijke idee: een lichte, bovengrondse metro die soepel door de straten van Coimbra zou glijden, net zoals in andere Europese steden. Maar de werkelijkheid verliep anders.
De werken begonnen, werden stilgelegd, weer hervat en opnieuw stilgelegd. Straten lagen jarenlang open, rails verdwenen weer, en inwoners verloren het geloof in het project. Pas veel later werd besloten de droom van een echte metro los te laten en te kiezen voor een meer praktische oplossing: de Metrobus.
Vandaag de dag rijden er al enkele moderne, elektrische bussen over een eigen bedding, die waar ooit de tram had moeten komen. Vertrekkend vanuit de Portagem glijdt de bus naar Vale das Flores. Het project heeft Coimbra onmiskenbaar veranderd – soms tot ergernis, soms tot opluchting. En zo blijft de Metro Mondego een typisch voorbeeld van hoe grootse plannen in Portugal al te vaak een heel lange adem vergen. Ik heb het meermaals zien gebeuren in die vijf jaar dat ik hier nu woon.
In Coimbra hoorde je vijf jaar geleden ook het geluid van treinen in Estação A, het station centraal in de stad gelegen. Maar dat station verdween dit jaar stilletjes uit het stadsbeeld. Waar vroeger reizigers instapten, op weg naar station B, ligt nu enkel nog een herinnering aan vervlogen tijden. De duiven zijn de enige getuigen. Het spoor werd opgebroken en de plek kreeg een nieuwe bestemming als tentoonstellingsruimte, alsof de stad een bladzijde omsloeg.
Tegelijkertijd krijg Estação B, het grotere station aan de rand van de stad, een tweede leven, een nieuwe jas. Ja, obras alweer. De oude muren worden opgefrist, het perron wordt uitgebreid en de omgeving heringericht. Waar Estação A verdween, zal Estação B nu juist in volle glorie stralen. En daar zal een Belgische kunstenaar deel in hebben. “Les Palissades” zullen de banaliteit van station Coimbra B breken.
Wie binnenkort (dat is natuurlijk een vage tijdsaanduiding) uit- of instapt bij treinstation Coimbra B zal niet alleen een glimp opvangen van de nieuwe Metrobus die daar halt zal houden, maar ook van een kleurrijk kunstwerk met een bijzondere geschiedenis. Op de muren van de terminal zal namelijk een reeks panelen verschijnen die al bijna vijftig jaar verhalen vertellen: Les Palissades – letterlijk de beschilderde bouwschuttingen die de Belgische kunstenaar Paul de Gobert midden jaren zeventig in Brussel maakte. Coimbra houdt van nostalgie mag je zeggen.
Het verhaal van “Les Palissades” begint in Brussel, 1975/76. Tijdens de bouw van het nieuwe hoofdkantoor van de bank Crédit Communal werd de werf afgeschermd met houten panelen. Waar de meesten genoegen zouden nemen met een kale schutting, zag Paul de Gobert een leeg doek. Hij beschilderde de panelen met krachtige lijnen en levendige kleuren. En een sterke symboliek.
Wat begon als bescherming voor bouwvakkers en voorbijgangers groeide al snel uit tot een iconisch straatkunstwerk: honderd meter lang, vol ritme en energie. De tijdelijke constructie kreeg een permanente plaats in de Brusselse kunstgeschiedenis – een toonbeeld van hoe kunst de stad kan verrijken.
Vandaag, bijna een halve eeuw later, werden de panelen vanonder het stof gehaald en kregen ze een tweede leven. De kunstenaar besloot zijn werk te schenken aan het bedrijf Metro Mondego, dat verantwoordelijk is voor de nieuwe Metrobus in Coimbra. De plek? De muren van de terminal van station Coimbra B. Een logische keuze: een plek waar dagelijks (als er geen treinstakingen zijn aangekondigd) duizenden reizigers passeren en waar kunst en mobiliteit elkaar ontmoeten.
“De panelen zullen de publieke ruimte verlevendigen en het station een eigen identiteit geven,” liet Metro Mondego weten bij de ondertekening van de samenwerking in 2024. Natuurlijk heeft een kunstwerk dat decennia in opslag doorbracht een opfrissing en zorg nodig. Daarom is Paul de Gobert zelf naar Coimbra afgereisd om de locatie te bestuderen en een restauratieplan uit te werken.
Hij kreeg daarbij steun van CEARTE, het Centro de Formação Profissional para o Artesanato e Património. Samen met restauratiespecialiste Paula Cavaleiro zal De Gobert werken aan de vernieuwing van de houten panelen. De restauratie gebeurt momenteel nog in het voormalige Museum voor Stedelijk Vervoer, een symbolische plek waar traditie en vernieuwing elkaar ontmoeten. Een plek die ook al jaren de deuren gesloten houdt voor de geïnteresseerden in oude trams.
Op 20 augustus 2024 werd de officiële overeenkomst ondertekend in het stadhuis van Coimbra. Naast Metro Mondego en de kunstenaar zelf, is ook de Câmara Municipal de Coimbra nauw betrokken. De stad plant een tentoonstelling rond De Gobert en werkt aan een speciaal boekje (libretto) dat de geschiedenis en betekenis van “Les Palissades” belicht.
Ook Águas de Coimbra werkt mee door ruimte ter beschikking te stellen. Het project is dus niet alleen een artistiek, maar ook een gemeenschappelijk stedelijk initiatief.
Met “Les Palissades” krijgt Coimbra een nieuw artistiek Belgisch landmerk. Waar reizigers alleen haast en routine verwachten, zullen ze straks misschien stilstaan bij kleur, beweging en geschiedenis.
Zo worden houten panelen uit het Brusselse van de jaren zeventig binnenkort een vrolijke reisgenoot in het Coimbra van de eenentwintigste eeuw. De reizigers die zich niet wagen buiten Portugal krijgen het Brusselse Manneke Pis te zien, samen met andere sfeerbeelden uit Brussel. Hopelijk brengt het plassende ventje de studenten niet op de verkeerde gedachten.
De installatie is op het moment nog niet geïnstalleerd (september 2025), maar we kijken vol verwachting uit naar de realisatie.
Marieleen is sinds augustus 2019 heerlijk “reformada” en heeft dus tijd (en zin) om elke eerste zaterdag van de maand allerlei ontdekkingen in Coimbra te delen. Plus natuurlijk haar enthousiasme en liefde voor de stad! Volg haar op Instagram voor nog meer foto´s van Coimbra en omgeving. Voor een rondleiding of een bezoek aan de stad aarzel niet haar te contacteren via marieleenb.pt@gmail.com.
