De moliceiro van Aveiro

Het Venetië van Portugal, zo wordt Aveiro wel genoemd. Een vergelijking die wat mij betreft niet helemaal opgaat, maar leuk zijn de kanalen vol kleurrijke bootjes beslist wel! Deze boten heten moliceiros en ze varen iedere dag af en aan om toeristen de stad te laten zien. Gelukkig maar, want zonder de toeristen waren ze waarschijnlijk verdwenen uit het stadsbeeld. Vandaag gaan we op zoek naar het verhaal achter de moliceiros.

Ria de Aveiro

Het gebied in en rond Aveiro is bijzonder waterrijk. Het ligt om te beginnen niet ver van de Atlantische Oceaan. Aan de kust ligt een duingebied, waarachter een lagune met vele vertakkingen ligt. Die heet de Ria de Aveiro. De rivier Vouga, die ontspringt in Quintela, mondt uit in dit binnenmeer. Daarom wordt de Ria de Aveiro ook wel de Foz do Vouga genoemd. Het ondiepe water telt bij laagtij ongeveer 66km² en bij hoogtij zo’n 83km².

De geschiedenis van de moliceiro

Al dat water maakt de Ria de Aveiro tot een uniek gebied als het gaat om flora en fauna. De lokale bevolking bouwde haar economie rondom deze natuurlijke omstandigheden en dat betekende visserij, zoutwinning en landbouw. Om de landbouwgronden te bemesten werd het zeewier gebruikt dat in vele soorten voorkwam in de Ria. Zeewier is in het Portugees “moliço”. Dan begrijp je dus al direct waar de naam “moliceiro” vandaan komt. Het was de boot waarmee het zeewier werd opgehaald en vervoerd. Daarnaast was het ook de naam van de man op de boot die het werk uitvoerde.

Het zeewier werd gebruikt om de landbouwgrond te bemesten. De moliceiro is daarom typisch een landbouwwerktuig, net als bijvoorbeeld een ploeg. Slechts bij uitzondering werd een moliceiro ook gebruikt als transportmiddel voor mens, dier of goederen. De meeste booteigenaren bezaten maar één boot. Ze haalden daarmee zeewier op voor hun eigen landbouwgrond. Slechts een enkeling bezat meerdere boten voor een handel in zeewier.

Wanneer de moliceiro precies ontstond is niet bekend. Ze waren er in ieder geval al in de achttiende eeuw, maar mogelijk bestonden ze al eerder.

moliceiro

Kenmerken van de moliceiro

Een moliceiro is gemaakt van grenenhout. Met een meter of vijftien is het een vrij lange boot, met lage zijkanten en een platte bodem. De boeg en de achtersteven hebben een elegante, omhoog krullende punt, die met kleurrijke tekeningen wordt beschilderd.

Traditioneel werd de boot in beweging gebracht door een zeil, een stok of een touw.  Als de boot vlak langs de kant lag, konden mannen op het land de boot vooruit trekken met de touwen. Dit wordt echter tegenwoordig niet meer gebruikt. Het zeil en de stok zie je nog wel. En nu natuurlijk ook de buitenboordmotor…

De moliceiro kan zeer goed en flexibel manoeuvreren door ondiep water. Bovendien is hij zeer geschikt voor zware lading. Het zeewier kon wel tot twee meter hoog opgestapeld worden. De boot is zó stevig dat er zelfs wel eens koeien mee vervoerd werden (het typische koeienras voor deze regio was de bruine Marinhoa koe).

moliceiro

De botenbouwer van Pardilhó

In de afgelopen decennia is het gebruik van de moliceiro totaal veranderd. Het is niet langer een landbouwwerktuig, maar een toeristisch vermaak. Als de boten niet voor het toerisme gebruikt werden, zouden ze hoogstwaarschijnlijk helemaal zijn verdwenen. De oorzaken hiervoor zijn de introductie van kunstmest, toenemende vervuiling, massale emigratie van arbeidskrachten in de jaren zestig en zeventig en de veranderde infrastructuur en economie.

Vanaf de jaren tachtig realiseerden lokale overheden zich dat de traditie rond de moliceiro interessant kon zijn voor het toerisme. Dat bracht een nieuwe naar vragen naar boten met zich mee. Maar zijn er nog mensen die weten hoe je een moliceiro moet bouwen? Bijna niet meer. In het dorp Pardilhó tref ik één van de allerlaatste moliceiro bouwers. Hij is niet jong meer, maar nog vol overgave aan het werk in zijn loods. De houten boot lijkt enorm nu hij niet in het water ligt. De vijftien meters waren te lang voor de loods, dus de man heeft zelfs een uitbouw moeten maken om de moliceiro te laten passen.

moliceiro

Obscene plaatjes

Zoals ik al zei zijn de moliceiros beschilderd met bijzondere plaatjes. Sommige laten katholieke taferelen zien, wat logisch lijkt in een land als Portugal, maar je ziet ook hele obscene plaatjes voorbijkomen. In een boot waarmee ik door de Ria de Aveiro voer was een plaatje te zien van een meisje dat aan het poolen was en daarbij geholpen werd door een man. De tekst eronder zei “Apontame bem pro buraco”, wat zoiets betekent als “wijs me goed naar het gat”. Toch dubieus…

Uit een onderzoek van Clara Sarmento naar de tekeningen op moliceiros bleken er vijf categorieën te onderscheiden zijn: humor (waar seksgrapjes dus toe behoren), religie, sociaal (bijvoorbeeld het werk op de boot), historisch en entertainment (bijvoorbeeld voetbal). Je kan het onderzoek online lezen als je er meer over wilt weten.

moliceiro

Boottocht in een moliceiro

Wil je ook een tochtje maken in een moliceiro? Ga dan naar het centrum van Aveiro en je vindt allerlei aanbieders. De tocht gaat door een viertal kanalen door de stad. Ze heten het Canal Central, het Canal do Cojo, het Canal das Pirâmides en het Canal de São Roque. Behalve de moliceiro zie je ook de mooie Art Nouveau gevels van de stad, de oude pakhuizen voor het zout, de zoutpannen en de oude vissershuizen.

Meer weten over Aveiro? Kijk dan ook naar onze andere tips voor Aveiro.