Dit is de grootste, oudste en bekendste capela dos ossos die Portugal rijk is. Hij maakt onderdeel uit van de Igreja de São Francisco. De geschiedenis van de kerk dateert uit de dertiende eeuw, maar de bouw van de capela dos ossos begon waarschijnlijk pas in de zeventiende eeuw. Naar schatting zijn er meer dan vijfduizend botten gebruikt op de muren, het plafond en de pilaren. De patronen werden gelegd met onder andere schedels, wervels en dijbenen, die met cement vast werden gezet.
Deze Capela dos Ossos is één van de meest intrigerende en unieke monumenten van Évora. Hij wordt daarom ook veel bezocht en dat merk je door de afzetting. Je kan de botten en schedels dus niet aanraken en dat maakt het iets minder luguber dan sommige van de andere kapellen. Behalve de menselijke resten zijn ook de prachtige plafondschilderingen het bewonderen waard. Een ander detail dat deze kapel onderscheidt zijn twee semi-gemummificeerde lichamen van een volwassene en een kind. Ze zijn een soort memento mori, met de bedoeling om mensen te inspireren te leven volgens goed gedrag en boetedoening.
Alles aan dit gebouw ademt geschiedenis: Manuelijnse elementen, gotische kruisgewelven, renaissancistisch houtsnijwerk – een kerk die in pracht contrasteert met de eenvoud van de Alentejo. Maar het is niet de façade of de altaren die je later bijblijven, het is de stilte, het licht – en vooral de ruimte achterin, de Capela dos Ossos.
Deze macabere maar fascinerende kapel werd in de 17e eeuw door franciscaner monniken gebouwd. In een periode waarin kerkhoven in en rond de stad uit hun voegen barstten, werden duizenden botten opgegraven en hergebruikt. Die botten (naar schatting vijfduizend schedels, wervels, dijbenen en botten) werden niet simpelweg bewaard, maar op esthetische wijze verwerkt in de muren, pilaren, gewelven van de kapel. Niet om te verbergen, maar juist om zichtbaar te maken.
De muren, pilaren en gewelven van de kapel zijn volledig bekleed met schedels en beenderen, zorgvuldig gerangschikt en vastgezet met mortel. Het daglicht komt slechts door drie kleine vensters binnen, wat de kapel een bijna hemelse maar intense sfeer geeft. Het is geen sinistere versiering, maar een theologisch statement: een herinnering aan de vergankelijkheid van het leven. Bij de ingang staat de beroemde zin: “Nós ossos que aqui estamos pelos vossos esperamos” – “Wij, de botten die hier rusten, wachten op de uwe.” Zowel confronterend als verhelderend.
Binnen heerst een bijzondere sfeer. Het zachte licht dat door de smalle ramen naar binnen valt, tekent schaduwen over de schedels en botten. De ruimte voelt tegelijk klein en overweldigend, stil en toch vol stemmen uit het verleden. Je hoort je eigen adem, misschien het zachte tikken van vele voeten op de stenen vloer, en dat is genoeg om je bewust te worden van de boodschap die de monniken eeuwen geleden wilden overbrengen.
Het plafond is eenvoudig in vergelijking met de rijkelijk aangeklede muren – wit gepleisterd met mooie muurschilderingen of symbolen, verwijzend naar de dood, de passie, de stilte. De gewelven scheiden de kapel in drie delen; de pilaren dragen niet alleen de constructie, maar ook de herinnering. Het contrast met de rijkdom van de kerk naast de kapel kan bijna niet groter zijn: goud, kleur en levendige voorstellingen tegenover de kale werkelijkheid van de dood. Samen vertellen ze het verhaal van het leven in al zijn facetten.
Buiten, in de kerk zelf, zijn er twaalf kapellen, allemaal rijk versierd; barokke altaren, azulejos, houtsnijwerk – pracht om te verblinden, details om te bewonderen. Alles contrasteert met de soberheid van de bottenkapel; de pracht van de kerk, het goud, het beeldhouwwerk, de kleuren – en daarachter de kale, confronterende realiteit van wat mensen achterlaten.
Een bezoek aan de Igreja de São Francisco en de Capela dos Ossos is geen luchtig uitje, maar eerder een ervaring die bijblijft. Het laat zien hoe kunst, geloof en de dagelijkse realiteit van de dood ooit hand in hand gingen. Évora heeft veel te bieden, maar deze plek is uniek. Hier word je herinnerd aan het tijdelijke van ons bestaan en tegelijk aan de schoonheid die mensen zelfs met botten en steen weten te scheppen. Wie de stad bezoekt, mag deze bijzondere combinatie van pracht en vergankelijkheid zeker niet overslaan.
Je kunt de bottenkapel tegen betaling bezoeken. Entree kost €6,- per persoon. De kerk zelf is gratis te betreden; het ticket is nodig voor de Capela dos Ossos en de museale gedeelten. De reguliere openingstijden van de kerk zijn:
- Zomer (juni tot september): dagelijks van 09:00 tot 18:30 uur.
- Winter (oktober tot mei): dagelijks van 09:00 tot 17:00 uur.
- Gesloten op: 1 januari, Paaszondag, 24 december (namiddag) en 25 december.
* Praça 1º de Maio 4, Évora
