Nederlands 
Met de aftrap van september is de rust teruggekeerd. De zomertoeristen zijn weer naar hun werkplek of de schoolbanken en de kust van Portugal kan opnieuw diep ademhalen. Net als ik.
Geduld is een schone gave
Begrijp me niet verkeerd. Na de zomer verdwijnen de toeristen niet zomaar van de radar – en gelukkig maar! Wat zou een gids als ik überhaupt zijn zonder toeristen? Lang leve de reiziger, de vakantieganger, de ontdekker! Hoera aan allen die de Portugese cultuur willen verkennen en het land beter willen leren kennen… Tussen september en juli, dan toch. Want eerlijk? Augustus is zo’n maand waarvan ik altijd blij ben als ze weer achter de rug is, omdat zaken die de rest van het jaar vanzelfsprekend lijken, dat plots niet meer zijn. Tenminste voor wie – zoals ik – dicht bij de kust woont.
Parkeren in een straal van 100 meter van je thuis? Vergeet het maar! Rustig boodschappen doen bij het supermarktje onder je deur? Niet zonder langer dan normaal te schuiven bij de kassa. En is het mijn indruk, of zijn de prijzen voor boodschappen omhooggegaan… Ook als je gezellig wat wil eten of drinken in de buurt, bereid je je best voor om in de wachtrij te staan. Het zijn dynamieken waar je als toerist op voorbereid bent, en als inwoner leert mee leven. Dus ook terwijl ik niet op vakantie ben, ben ik tijdelijk toerist in eigen land.
De grote volksverhuizing
Augustus is dé vakantiemaand bij uitstek voor de Portugese bevolking. Fabrieken en bedrijven draaien op halve kracht of sluiten tijdelijk de deuren. En zo wordt Portugal één grote vakantiebestemming… voor de eigen inwoners. Want op vakantie gaan doet een Portugees heel vaak in eigen land. Zij het om familiale of economische redenen, of gewoonweg omdat ook de lokale bevolking beseft dat Portugal zoveel moois te bieden heeft dat het zonde zou zijn om ver van huis te gaan.
Wie in het warme zuiden woont, komt in augustus maar wat graag de verkoeling van het noorden opzoeken en pikt met plezier de lokale volksfeesten en festiviteiten mee. Zo veranderde mijn huidige woonplaats, Viana do Castelo, ook deze zomer weer in de hoofdstad van folklore, feesten en vissersdevotie (zie artikel Festas de Agonia) en zelfs van technomuziek (met het festival NeoPop). Wie daarentegen in Noord-Portugal woont, ruilt zijn thuishaven met plezier in voor een uitstap naar de Algarve. Het meest zuidelijke stukje van het land lijkt wel dé vakantiebestemming voor iedere Portugese inwoner die er niet woont. Zo ontstaat er elke zomer een soort volksverhuizing van noord naar zuid en omgekeerd, en worden vele Portugezen tijdelijk toerist in eigen land.
Mini-Frankrijk
Menig buitenlands toerist daarentegen maakt de (misschien wel meer verstandige) keuze om hun vakantiebezoek uit te stellen tot de zomergekte achter de rug is. En toch voelt het vaak aan alsof Noord-Portugal in augustus verandert in een stukje ‘mini-Frankrijk’.
Ik ben er inmiddels aan gewend, maar keek verbaasd op tijdens mijn ‘eerste augustus in Portugal’. Niet alleen waren de parkeerplaatsen in mijn straat ineens enorm schaars geworden, ook had een groot deel van de geparkeerde wagens plots een Frans kenteken. Het leek wel alsof er ergens een foutje zat in de matrix. Ik hoorde Frans en Portugees door elkaar en kon niet begrijpen dat toeristen met de wagen vanuit het verre Frankrijk kwamen om uitgerekend in mijn straat vakantie te vieren. Een plek waar de rest van het jaar geen haan naar kraait! En zo ontdekte ik het fenomeen van… “de migranten”.
Over misvattingen, “migrantes”, en misvattingen over “migrantes”
“Os migrantes” is een categorie waar ik vaak verkeerdelijk toe gerekend word. Als ik zeg ‘verkeerdelijk’, bedoel ik dat in Portugese zin. Dat ik – geboren en getogen in Vlaanderen – een migrant ben in Portugal, valt uiteraard niet te ontkennen. En toch heb ik geleerd om ontkennend te antwoorden wanneer men vraagt of ik een ‘migrante’ ben.
Vele Portugezen begrijpen dat ik niet helemaal in het Portugese plaatje pas, maar toch opmerkelijk goed ben ingeburgerd. Dat ik de taal perfect beheers en toch een licht accent meedraag. Dat ik de lokale cultuur ken en toch iets exotisch uitstraal. In die zin snap ik de verwarring helemaal. Wanneer men het in Portugal over “de migranten” heeft in een niet-politieke context, verwijst men doorgaans naar “volbloed Portugezen” die het grootste deel van het jaar in het buitenland wonen en werken. Binnen Europa trekken Frankrijk en Zwitserland hierbij de kop. Het is een verschijnsel dat diep verweven is in de Portugese cultuur en bijzondere gevolgen heeft. Denk maar aan de bezorgde blik van Portugese grootouders wanneer ze hun kleinkinderen Frans horen praten. Die mix aan culturen laat immers voor een stukje zijn sporen na in de identiteit van wie jaren in het buitenland woont, maar de Portugese roots zal men zelden verloochenen.
Vakantiedagen worden gretig opgespaard om in augustus vakantie te vieren dicht bij de familie, in hun geboortedorp. Dat verklaart waarom zelfs kleine, ‘vergeten’ dorpjes in het binnenland in de zomer plots dubbel zoveel inwoners lijken te hebben. Zo begrijp je meteen ook waarom ik – verkeerdelijk – dacht dat het krioelde van buitenlandse toeristen in de zomer. In werkelijkheid zijn ook zij, simpelweg, toerist in eigen land. Nu de toeristen in eigen land hun gewone leven hebben hervat, zijn we er helemaal klaar voor om de rest van het jaar weer ‘echte’ toeristen te ontvangen.
[spacer height=”10px”]
Marilyn Bultinck woont sinds 2023 in Viana do Castelo. Ze organiseert en begeleidt reizen, en werkt als gids in Portugal en Zuid-Europa. Naast haar activiteiten binnen de toeristische sector, is ze werkzaam als auteur. Meer informatie vind je op haar website en/of social media kanalen.
[spacer height=”20px”]
