Als je Portugal al vaker hebt bezocht, zal je het het me eens zijn dat het een land vol karakter en contrasten is. Van eeuwenoude tradities tot een moderne levensstijl, maar zonder het ‘gehaast’ zoals wij dat in Nederland kennen. De Portugese cultuur draait om rust, gastvrijheid en eenvoud. Wat overal voelbaar is, is het diepe gevoel van emotie waar ze een speciaal woord voor hebben: saudade.
Als regelmatige bezoeker van Portugal, heb ik zelf ervaren hoe rijk, warm en gelaagd deze cultuur is. In dit artikel neem ik je mee langs een aantal tradities en gewoonten in Portugal. Je kunt veel grote Portugese steden bereiken met rechtstreekse vluchten van Nederlandse luchthavens, zoals Schiphol en Eindhoven Airport. Je auto parkeren bij Eindhoven Airport is een manier om je trip ontspannen te beginnen.
Saudade; meer dan een woord
Een van de meest unieke culturele begrippen is saudade. Dit Portugese woord staat symbool voor zowel gemis als voor hunkering, melancholie, verlangen en nostalgie. Je voelt het in de muziek, proeft het in het eten en merkt het in gesprekken met locals. Het is een woord dat in andere talen lastig te omschrijven is, maar zie het als een cultureel erfgoed op zich. Het beïnvloedt kunst, poëzie en zelfs de manier waarop Portugezen relaties beleven.
Fado Muziek
De traditionele Portugese muziekstijl is Fado, dat weer direct een afgeleide is van die saudades. Het gevoel dat gepaard gaat met saudade wordt in muziek vertaald in de Fado. In de teksten wordt geschreven over het gevoel van verlies, liefde, het leven maar ook een ander belangrijk onderdeel van de portugese cultuur: de zee. Meestal wordt Fado begeleid door Portugese gitaar. Je hoort Fado in cafés, restaurants, uit huizen, in steegjes, maar ook in speciale “casas de Fado”.
Als je in bent voor een authentieke ervaring, bezoek dan eens een Fado-avond in Lissabon of Coimbra. Fado is erkend als immaterieel erfgoed door UNESCO.
Portugese eetcultuur
Eten speelt een centrale rol in de Portugese samenleving. Het sociale aspect is een groot onderdeel van een maaltijd en daarom is gezamenlijk eten nog belangrijker dan het gerecht zelf. Toch zijn er een paar iconische gerechten die je echt móet hebben geprobeerd als je in Portugal bent:
- Bacalhau (gezouten kabeljauw): het nationale gerecht, op meer dan 365 manieren bereid.
- Pastéis de nata: goddelijke custardtaartjes.
- Vinho verde en Portwijn: authentieke Portugese wijnen.
Restaurants serveren vaak eenvoudige, huisgemaakte maaltijden met verse ingrediënten. In traditionele dorpen zie je mensen nog brood bakken in houtovens of soep maken met groenten uit eigen tuin.
Slow living in Portugal
Waar Portugal wezenlijk in verschilt met veel West-Europese landen is slow living. Ons Nederlandse leven draait bij velen om snelheid, terwijl de mensen in Portugal leven onder het motto “devagar” wat “langzaam” betekent. De Portugezen leven bewuster en nemen de tijd voor dingen zonder het verlies van productiviteit. Iets waar wij in Nederland nog wat van kunnen leren!
Mensen zitten gerust uren op terrasjes met verscheidene kopjes koffie, besteden kwalitatief tijd aan een gesprek met buurtgenoten, nemen uitgebreid de tijd voor een lunch onder het genot van goed gezelschap en een glas of fles wijn (ja, ook doordeweeks) en weten wat genieten is. Het is dus niet voor niets dat digital nomads graag uitwijken naar Portugal om daar een rustiger bestaan op te bouwen.
Tegeltjeskunst
Wat je overal in Portugal ziet, zijn azulejos. Deze kleurrijke keramieken tegels zijn als souvenir te koop, maar versieren ook allerlei objecten, zoals façades, kerken en stations. Ze hebben vaak religieuze of historische thema’s, maar zijn ook heel erg decoratief en authentiek.
De kunstvorm ontstond tijdens de Moorse periode en ontwikkelde zich tot een typisch Portugees cultuurkenmerk. In musea zoals het Museu Nacional do Azulejo in Lissabon zie je meesterwerken van deze tegelschilderkunst. Een must als je in de stad bent!
Portugese religie en tradities
Portugal is grotendeels katholiek en religie speelt dan ook een belangrijke rol bij veel tradities en festivals. Denk aan:
- Semana Santa (Heilige Week)
- São João in Porto: een feest met vuurwerk, dans en… plastic hamertjes. Hiermee wordt op de hoofden van andere feestvierders getikt als symbool van geluk.
- Fátima: bedevaartsoord dat jaarlijks miljoenen pelgrims trekt
Bezoek zeker eens één van de vele festivals, ongeacht of je religieus bent! Het zijn intense, super gezellige feesten waar je de saamhorigheid kan voelen.
Warm en beleefd
Als je het mij vraagt, is de Portugese taal een prachtige taal: het klinkt poëtisch en zangerig en bovendien is het een taal die wereldwijd gesproken wordt: van Brazilië tot Angola. De Portugezen gaan over het algemeen redelijk formeel en beleefd, maar altijd warm met elkaar om. Het is een volk van de traditie en het is gebruikelijk om titels te gebruiken, zoals “Senhor” en “Senhora” gevolgd door de voor- of achternaam.
Een paar culturele omgangsvormen:
- Titels als “Senhor” en “Dona” worden vaak gebruikt
- Mensen begroeten met twee kussen op de wang (bij bekenden en onbekenden)
- Punctualiteit is uitermate flexibel, maar respect wordt altijd gewaardeerd
- Toeristen die een paar woorden Portugees leren, worden vrijwel altijd met een glimlach beloond.
- Groet altijd bij binnenkomst in een winkel, lift of wachtkamer met “Bom dia” (goedemorgen), “Boa tarde” (goedemiddag) of “Boa noite” (goedenavond). Het wordt als onbeleefd gezien als je niet groet.
De invloed van de zee
Een rode draad in Portugal is de zee. De zee is dan ook overal in Portugal te zien en dan heb ik het niet alleen over de fysieke zee die 800 km kustlijn beslaat. De zee is ook een groot cultureel onderdeel. De grote ontdekkingsreizigers uit de 15e en 16e eeuw, zoals Vasco da Gama, vertrokken vanuit de Portugese zee. In vissersdorpen als Nazaré zie je hoe de zee nog steeds het dagelijks leven bepaalt.
Ook in de keuken en de muziek (denk aan zee-thema’s in Fado) speelt de oceaan een symbolische rol.
Waarom de Portugese cultuur blijft boeien
De Portugese cultuur is geen oppervlakkig, mooi decor, maar veel meer dan dat: het is een gelaagd geheel van geschiedenis, emotie en vooral verbondenheid. Of je nu voor de stranden, het eten, de muziek of de mensen komt. Het land blijft je boeien met haar muziek, eten, geschiedenis en cultuur. Als je écht wil begrijpen wat Portugal zo bijzonder maakt, is het enige dat je kan doen het land bezoeken.
